Deel

advertentie

Eeuwenoude duikersluis

Zomaar verscholen in het groen bij Burghorn

Eeuwenoude duikersluis

Als je het niet weet dan zie je het niet
Ter hoogte van recreatiepark Burghorn, in een flauwe bocht in een middeleeuws deel van de Westfriese Omringdijk, ligt verscholen in het groen een duikersluis. Het oogt er tamelijk vredig, maar eeuwenlang maakten de polder Burghorn en de Schagerkogge ruzie vanwege de wateroverlast die het sluisje soms veroorzaakte.

De monumentale sluis dateert van 1739, maar de geschiedenis ervan reikt terug tot in de 15de eeuw. Toen werd op deze plek al een duikersluis aangelegd, essentieel om de nieuwe polder Burghorn af te kunnen wateren. Via de sloten van de Schagerkogge, dat bestond uit Schagen en het omringende platteland, werd het overtollige water afgevoerd. Het stroomde dan naar Kolhorn, waar het werd gespuid op de Zuiderzee.

Vorming van de Zijpe en het Schagerwiel
In de loop van de 13de eeuw verzwolg de zee veel land en kreeg achter de duinen van Callantsoog de grote zeearm van de Zijpe vorm. Om het oprukkende zeewater te keren, werd de Valkkogerdijk aangelegd, die in een scherpe hoek aansloot op de Oudedijk. Tijdens stormen bleef dit echter een zwakke plek in de Westfriese Omringdijk. In 1421 brak de Oudedijk door en ontstond erachter een groot meer, het Schagerwiel.
De zee dreigde hier door te breken naar de Heerhugowaard en de daarmee in verbinding staande kleinere meren. Vandaar dat de graaf van Holland al in 1388 de Zijpe wilde bedijken. Ondertussen slibde de hoek tussen de Valkkogerdijk en de Oudedijk op tot een kwelder. Omwonenden lieten er in de zomer vee grazen, raapten eieren en jaagden op vogels. Dit bracht de heer van Schagen, Willem van Beieren (1387/9-1473) ertoe om de kwelder te bedijken. Hij was een oom van de graaf en een invloedrijk edelman.

Rijke Hollanders investeerde in bedijking
In 1457 kreeg hij hiervoor grafelijke toestemming. Hij vond rijke Hollanders bereid om te investeren in de bedijking, die in 1462 werd voltooid. De graaf bepaalde dat het Westfriese achterland, waaronder de Schagerkogge, het onderhoud diende te betalen van de dijk waarmee de kwelder werd afgedamd. In 1463 regelde heer Willem de afwatering via het sluisje in de Oudedijk. Lozen op de Zijpe ging helaas niet. Die was te hoog opgeslibd en bovendien klonk de polderbodem snel in.

De Hale
Het sluisje werd aangelegd vlakbij een verhoging in het landschap genaamd de Hale. Via de sloten van de Schagerkogge werd het water naar Kolhorn geleid. Het hoofddoel van de sluis was en bleef uitwatering, maar natuurlijk kon hier ook goed op paling worden gevist. De polder werd een heerlijkheid die Willem van Schagen aan een zoon schonk. De heer van Burghorn verdiende goed aan de palingvangst.

Dure windwatermolen ter ondersteuning
In de eerste jaren was de zwaartekracht genoeg om de ruim 265 hectare grote polder af te wateren, maar al snel kwam het polderland lager te liggen dan het land van de Schagerkogge. De landeigenaren van Burghorn investeerden daarom in 1467 in een dure windwatermolen. De Schagenaren waren niet blij met al dat water, maar Schagen mocht de sluis alleen dicht houden als Burghorn overstroomde, om te voorkomen dat de landerijen verziltten door zeewater.

Het sluisje bleef oorzaak van conflict
In 1509 werd de polder getroffen door een rampzalige stormvloed en de heer van Schagen liet de sluis inderdaad snel dichtgooien. Dat leidde tot een geweldige familieruzie en een rechtszaak met de heer van Burghorn. De heren legden het weer bij, maar de waterafvoer bleef voor moeilijkheden zorgen. De Zijpe werd drooggemaakt in de 16de eeuw, maar daar was het land ook veel hoger dan in Burghorn. Het water moest dan ook nog steeds door de Schagerkogge naar Kolhorn.
Rond 1625 leidde maaivelddaling in de Schagerkogge ertoe dat Burghorn geleidelijk hoger kwam te liggen. Nadat de Schagerkogge zelf molens had gebouwd, sloten de twee waterschappen in 1738 een overeenkomst. De Schagerkogge nam tegen een jaarlijkse betaling van 100 gulden de polderbemaling over. Niet lang daarna werd de Burghornmolen verkocht en de huidige, uit één sluiskoker bestaande, duikersluis werd in 1739 aangelegd. De duiker heeft een boogvormig tongewelf en kan worden afgesloten met een schuif, open en dicht te draaien met een windwerk.

De geschillen woekerden tot in de 20ste eeuw
Geschillen over het in- en uitlaten van water tussen beide polders bleven voortwoekeren tot 1902, toen er een bevredigende oplossing werd gevonden. In de jaren 2015-2017 werd de duikersluis gerestaureerd door het hoogheemraadschap. De verrotte houten leuningen werden toen vervangen door gietijzeren balusters. Ondanks deze vernieuwing bekroonde de Stichting Historische Sluizen en Stuwen in Nederland deze restauratie in 2017 met een gedeelde derde Sluizenprijs. De duikersluis geldt als een tamelijk uniek type.

Bron: Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
Foto: Henk Looijensteijn

advertentie

Meer 'Cultuur':

De Kleine Zeemeermin

13 februari 2024

Het overbekende verhaal van Lola de kleine meermin

DLZ-Theaterproducties voert musicals op voor doelgroepen als onder meer basisscholen. Zij doen dit geheel vrijwillig. Wekelijks wordt gerepeteerd om uiteindelijk een komische, maar vooral supertoffe kindermusical te presenteren

OEK Schagerbrug

15 februari 2024

Broeders bij nonnen... waar zijn we aan begonnen

Onder leiding van regisseur Lars van der Brugge hebben twaalf spelers zich vastgebeten in een kluchtige blijspel. De voorstelling belooft weer een waar spektakel te worden; iets waar OEK al jaren om bekend staat

Saxofoon kwartet

12 februari 2024

Zij spelen in het kerkje van Dirkshorn

Door de virtuositeit in klank en techniek kun je met de saxofoon alle muzikale stijlen uitdragen, van Bach tot tango en van hedendaags klassiek tot jazz

Hazedwarsdijk

14 februari 2024

De dijk die Petten moest beschermen voor het zeegat aan de noordkant

In 1597 lukte het om de Zijpe, met behulp van zo’n 3.000 arbeiders en 1.000 paarden, definitief te bedijken met een zanddijk. De kleine Hazepolder werd daarmee tegelijk ingepolderd

Ditiswatutis

6 februari 2024

Muziek in het Cultuurkerkje Oudesluis

Het betere Nederlandse luisterlied met een mix van eigen werk en geleende nummers. Ditiswatutis speelt op zaterdagavond 17 februari samen met gastsaxofonist Marco Mosk

Boudewijn de Groot-ste hits

5 februari 2024

Gezongen door Dick Raat in Schagerbrug

Boudewijn de Groot is een van de bekendste Nederlandse zangers. Hij behaalde zijn eerste nummer 1-hit in 1967 met het lied Het land van Maas en Waal

Bunch of Barrels

7 februari 2024

Meesterwerkjes van weleer in theaterverpakking

Laat u meevoeren naar de tijd dat u verliefd, puberaal, opstandig of misschien zelfs rebels was…. Terug naar het ongedwongene, naar de vrijheid en blijheid van toen u nog jong was

Ferrari

6 februari 2024

En de film over de Talking Heads 'Stop making sense"

De zomer van 1957 verloopt moeizaam voor ex-autocoureur Enzo Ferrari: zijn autobedrijf dreigt failliet te gaan en het huwelijk met zijn vrouw Laura staat onder extreme spanning na zijn affaire met Lina Lardi

De geur uit Beal Street

30 januari 2024

The Memphis Stew mag je niet missen

Vorige week stonden ze in Dirkshorn, deze week in het Scagon De Luxe, de onvervalste Memphis Stew. Zij dienen een gevarieerd menu op van soul, blues, gospel, rhythm & blues en country. Een figuurlijk stoofpotje van sounds

Gewoon André

2 februari 2024

Een tribute show zaterdag 3 februari

Geen enkele Nederlandse zanger blijft jaren na zijn dood zo ongelooflijk populair als Andre Hazes. Wie kent ze niet: 'Een beetje verliefd', 'De vlieger', 'Zij gelooft in mij', 'Bloed, zweet en tranen', en al die andere hits

Magnus Festival

31 januari 2024

Als alles meezit het tweede weekend in juni

Er is nog geen vergunning en de buurt is bang dat dit het begin is van een vrijbrief om van alles en nog wat te organiseren op het terrein van de ijsbaan. Een enkel festival lijkt echter geen probleem

Daria laat haar vleugel fonkelen en fluisteren

30 januari 2024

Pianoconcert van Daria van den Bercken in Valkkoog

En in haar ‘Suite imaginaire’ smeedt ze met dichtregels uiteenlopende stukken smaakvol aaneen, van Debussy tot Rachmaninov, waarbij ze haar vleugel laat zingen, ritselen, fonkelen, briesen en fluisteren

Past Lives

30 januari 2024

Liefdesdrama dat vragen over 'het lot' stelt

Nora en Hae Sung, twee diep verbonden jeugdvrienden, worden uit elkaar gerukt als Nora’s familie vanuit Zuid-Korea naar Canada emigreert. Twaalf jaar later studeert Nora in New York en hervinden de twee elkaar via het internet

Op zoek naar Johnny Cash

24 januari 2024

Joost Botman speelt Cash in Krabbendam

Joost Botman duikt in de geschiedenis van ‘the Man in Black’. Een geschiedenis die bol staat van de tegenstellingen: drugssmokkel en religie, vaderlandsliefde en drankmisbruik. En dat op z'n Westfries

Comedy Night

25 januari 2024

Zaterdag 27 januari in Hotel Marktstad

met onder andere niemand minder dan Steven Stol, bekend van onder andere De Speld: Partij tegen de burger en Farbod, winnaar van het Leids Cabaret Festival 2018 en finalist in het cabaretprogramma 'Ik Ga Stuk' van BNN

Memphis Soul Stew

24 januari 2024

Een muzikale en culinaire reis rond Memphis-Tennessee

Niet de minste namen klinken in deze band die voor het eerst in deze formatie optreedt. De Kastanjeboom in Dirkshorn heeft de eer de heren musici te ontvangen zondagmiddag 28 januari

Toneelgroep D@gh@p

24 januari 2024

Zij spelen 'Een man een man'

Wat op vriendschappelijke voet lijkt te beginnen, neemt gaandeweg bochten en afslagen waardoor ogenschijnlijk kleine details kunnen leiden tot een avond vol miscommunicatie, wantrouwen en verbaal geweld

Trio Dubbel en Dwars

24 januari 2024

Zij spelen 27 januari in het Cultuurkerkje Oudesluis

Ze worden vaak gevraagd om te spelen bij openingen van tentoonstellingen, als onderdeel van een concertprogramma of om zelfstandig een concert te spelen. Ook speelden ze live muziek bij films waarvoor zij zelf de muziek bij de scenes uitzochten en samenstelden

Fotomiddag Zijper Museum

23 januari 2024

Georganiseerd door de Historische Vereniging De Zijpe

Het Zijper Museum heeft een enorme collectie oude foto's van de gemeente Schagen. Al eerder organiseerde zij een middag om meer informatie te verkrijgen over wat en wie er precies op die foto's staan

Priscilla

23 januari 2024

De film over Elvis door haar ogen

Het veelbesproken verhaal van Elvis Presley werd eerder verhaald in de film Elvis. Zijn vrouw Priscilla heeft inmiddels haar memoires gepubliceerd wat ook resulteerde in een film met een heel ander verhaal

Is Tooske er ook?

17 januari 2024

Nee, haar cavia moest afzwemmen

Sjaak Euser prensenteerde zijn eerste verhalenbundel "Tooske en 49 andere stukkies". Een poging de wereld te laten glimlachen om zijn eigenaardigheden, bezigheden en bizarre gedachten

Spot’70 speelt “Bedgeheimen”

15 januari 2024

Van de Nederlandse schrijver Haye van der Heyden

De echtparen Jaap en Francien en Otto en Plien worstelen, in deze eigentijdse relatie-komedie, met het thema passie in het huwelijk. Wat is de oplossing om het vuur weer terug te krijgen

Big Band Miss Jones

15 januari 2024

Ze spelen dit weekend in Schagen

In het derde weekeinde van het Nieuwe Jaar neemt de band haar publiek mee op een betoverende reis door de muzikale tijd, van de swingende jaren 1930 tot aan de hedendaagse klanken van nu

Film met Anthony Hopkins

17 januari 2024

Laatste weekend van januari in het Scagon

Tevens het kalme maar intense verhaal over twee mannen en een vrouw die door de Turkse overheid naar een uithoek zijn gestuurd om les te geven. Zij worden plots met aantijgingen geconfronteerd

De eerste abstracte schilder

15 januari 2024

De Zweedse kunstenares Hilma af Klint

Zij maakte al in 1906 haar eerste abstracte werk, jaren eerder dan bijvoorbeeld Kandinsky, Picasso of Mondriaan. Maar haar creaties waren zo abstract, dat niemand ze begreep

Als een mythische slang

15 januari 2024

De Westfriese Zeedijk rond onze omstreken

Karel Numan schreef er een boek over. Hij stond aan de 'daik' in Sint Maarten en als kind fietste hij dagelijks over de rug van de slang naar school. Zijn boek is rijkelijk geïllustreerd met kaarten en prenten

OEK-Jong naar ongekende hoogte

15 januari 2024

Recensie van toneelvereniging Schagerbrug

Onder regie van de uit Grootebroek afkomstige Dave Moses, die tevens de auteur is van het gespeelde stuk "de Johnny's", werd er een puik verhaal op de planken gezet

Erfgoedfestival

8 januari 2024

Herdenking aanleg Amsteldiepdijk 100 jaar geleden in april

Op Wieringen wordt op 13 en 14 april 2024 een groots festival georganiseerd ter herdenking van het feit dat het honderd jaar geleden is dat de Amsteldiepdijk, die Wieringen met het vasteland verbindt, geopend is

Singer-songwriter Danny Guinan

8 januari 2024

Op 21 januari in de Lucaskerk te Winkel

Zijn songs raken universele thema’s als hoop en angst, liefde en verlies, moed en nederigheid. Ze onthullen het vooruitzicht van een nieuw begin, met de genezing van oude wonden en de belofte van een betere toekomst

Jamsissies

8 januari 2024

Zondag 14 januari in Sint Maartensbrug

Zij geven hedendaagse popmuziek maar ook te gekke nummers van toen een eigen draai, met veel meerstemmigheid, energie en gevoel. Ook onbekende muzikale pareltjes komen langs

Young in the Seventies

11 januari 2024

Zaterdag 20 januari in Dirkshorn

Op geheel eigen wijze, met persoonlijke verhalen en een gepassioneerde performance brengt Fondse de mooiste songs uit de intrigerende 70’er jaren van de afgelopen eeuw

Noord-Hollands Ouderen Orkest

13 december 2023

Nieuwjaarsconcert in Schagen zondag 14 januari

Sopraan Dana Koppes en bas Dirk Goede verlenen hun medewerking en zij zullen onder meer composities van Ravel, Lehar en Johann Strauss, maar ook van Elton John en Freddie Mercury ten gehore brengen

Het licht in de ogen

5 december 2023

Nederlandse komedie gespeeld door D@gh@p

Ze zitten beiden in dat grote zwarte gat, dat iedere speler vreest. Het toneel heeft hen niet meer nodig, hun generatie sterft uit en zij verlangen naar aandacht, applaus en complimenten

OEK Jong speelt De Johnny’s

3 januari 2024

De familie Flodder maar dan anders

OEK-Jong is een jeugdige groep spelers van toneelvereniging Ons Eigen Kring, en speelt dit seizoen De Johnny’s, vergelijkbaar met de Flodders. Dat wordt een vrolijke toneelavond

Inschrijven Flessenpost uit Schagen
Dan spoelt het flesje iedere vrijdag aan in je mail
AANMELDEN
Uw e-mailadres wordt alleen gebruikt voor het versturen van de Flessenpost uit Schagen. U kunt altijd de afmeldlink gebruiken, deze is opgenomen in de nieuwsbrief.
close-link
Terug